Cập nhật nhanh Kinh tế vĩ mô ngày 19/01/2026: NGHỊ ĐỊNH 20/2026/NĐ-CP TẠO ĐÀ CHO KINH TẾ TƯ NHÂN

Ngày 15/01/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 20/2026/NĐ-CP nhằm đưa ra quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị quyết số 198/2025/QH15 (hiệu lực ngày 17 tháng 5 năm 2025) của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân. Dưới đây là những thông tin chính:

Cơ chế hỗ trợ tiếp cận đất đai và mặt bằng sản xuất:

• Cơ chế hoàn trả tiền giảm thuê đất: Chủ đầu tư hạ tầng khu công nghiệp giảm tối thiểu 30% tiền thuê đất (trong 5 năm đầu) cho doanh nghiệp công nghệ cao, SME, startup sẽ được Nhà nước hoàn trả khoản này thông qua bù trừ nghĩa vụ tài chính hoặc chi trả trực tiếp từ ngân sách (Điều 7, Mục 6, Nghị quyết 198). Tại đây, Điều 5 Nghị định 20 đã hình thành cơ chế “bù trừ vào tiền thuê đất phải nộp” giúp tạo động lực tài chính cụ thể để chủ đầu tư chủ động giảm giá tiền thuê đất.
• Sử dụng tài sản công làm mặt bằng kinh doanh: Doanh nghiệp SME, công nghiệp hỗ trợ và đổi mới sáng tạo được hỗ trợ thuê nhà, đất là tài sản công chưa sử dụng; giúp đồng thời giảm chi phí cố định ban đầu cho doanh nghiệp mới và tận dụng phần đất đang bị bỏ hoang hoặc sử dụng sai mục đích. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có trách nhiệm công bố danh mục này. Do đó, thách thức chính vẫn nằm ở tính minh bạch khi lựa chọn đối tượng thuê nhằm tránh cơ chế “xin-cho”.

Ưu đãi thuế và vốn:

• Miễn thuế hoàn toàn cho thoái vốn Startup (Exit Strategy): Miễn thuế TNDN và TNCN đối với thu nhập từ chuyển nhượng vốn góp, cổ phần vào doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Trước 2026, nhà đầu tư nước ngoài chịu thuế 2% trên doanh thu bán (gross proceeds) hoặc 20% trên lợi nhuận ròng. Miễn thuế 100% giúp Việt Nam cạnh tranh trực tiếp với Singapore, khuyến khích các quỹ đầu tư thực hiện các thương vụ M&A và thoái vốn tại Việt Nam thay vì phải cấu trúc holding company ở nước ngoài.
• Miễn thuế TNDN 03 năm cho SME mới thành lập: Trước đó, Luật thuế 2025 cố định mức thuế suất ưu đãi tối thiểu 15%. Kết hợp với việc chấm dứt thuế khoán kể từ 2026 sẽ giúp việc chuyển đổi mô hình hộ kinh doanh lên doanh nghiệp mà không lo gánh nặng thuế ngay lập tức.

Hỗ trợ khoa học công nghệ và R&D (Điều 12, Nghị quyết 198):

• Khấu trừ 200% chi phí R&D: Doanh nghiệp được tính vào chi phí được trừ khi tính thuế TNDN bằng 200% chi phí thực tế chi cho hoạt động R&D. Trước đây, mức khấu trừ thường chỉ là 100% hoặc trích lập quỹ 10% lợi nhuận. Việc gia tăng mức khấu trừ sẽ khuyến khích DNTN chấp nhận rủi ro để đổi mới công nghệ.
• Trích lập Quỹ Khoa học công nghệ 20%: Tăng gấp đôi so với mức thông thường (10%) trước đây, tạo nguồn vốn nội tại lớn cho doanh nghiệp tái đầu tư công nghệ.

Chuyển đổi số và đào tạo nguồn nhân lực (Điều 10 và Điều 11, Nghị định 20):

• Miễn phí hạ tầng số và phần mềm kế toán: Nhà nước cung cấp miễn phí nền tảng số, phần mềm kế toán tích hợp hóa đơn điện tử cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ. Rào cản lớn nhất của hộ kinh doanh khi lên doanh nghiệp là sổ sách kế toán; việc cung cấp phần mềm miễn phí giúp xóa bỏ rào cản kỹ thuật và chi phí tuân thủ.
• Tài trợ 100% chi phí đào tạo quản trị: Ngân sách nhà nước hỗ trợ 100% chi phí khóa đào tạo quản trị doanh nghiệp cho SME và hộ kinh doanh. Tuy nhiên, hiệu quả sẽ phụ thuộc vào chất lượng của đơn vị đào tạo được Bộ Tài chính/Sở Kế hoạch lựa chọn, tránh tình trạng đào tạo hình thức để giải ngân ngân sách.

Nhóm doanh nghiệp hưởng lợi:

• Công nghệ (FPT, CMG, ELC) và các nhóm ngành có xu hướng hoặc nhu cầu gia tăng đầu tư R&D trong tương lai như Sản xuất (Định hướng gia tăng tỷ lệ nội địa hóa trong các lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, chế biến chế tạo), Dược phẩm/ Công nghệ sinh học, Tài chính (Tài sản số), Nông nghiệp xanh (ESG): Hưởng lợi chủ yếu đến từ việc tính chi phí khấu trừ 200% chi phí R&D cũng như lãi suất ưu đãi.
• Bất động sản Khu công nghiệp (SIP, BCM, VGC, IDC, SZC): Dự kiến thúc đẩy nhu cầu thuê đất của doanh nghiệp công nghệ cao thuộc khu vực kinh tế tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo. Theo Nghị quyết số 198/2025/QH15 thì các doanh nghiệp này được hỗ trợ giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong vòng 05 năm đầu kể từ ngày ký hợp đồng thuê đất với chủ đầu tư KCN. Tuy nhiên, tỷ lệ lấp đầy tại các đô thị trung tâm (TP. HCM, Hà Nội, Bình Dương, Bắc Ninh) đã đạt trên 95% khiến việc tìm ra 5% quỹ đất trống cho nhóm doanh nghiệp Startup/SME/ công nghệ cao (theo Nghị quyết 198) là tương đối thách thức đối với các KCN hiện hữu. Do đó, chính sách này chủ yếu áp dụng cho các KCN mới. Ngoài ra, việc doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà máy là quyết định quan trọng và cần nhiều thời gian để xem xét nên tác động của Nghị định 20 đến nhóm BĐS KCN sẽ không thể hiện trong ngắn hạn.