4+ Rủi ro khi mua trái phiếu qua ngân hàng nhà đầu tư cần biết

Trái phiếu được phân phối qua ngân hàng thường tạo cảm giác an toàn hơn với nhiều nhà đầu tư. Tuy nhiên, đây vẫn là sản phẩm đầu tư có rủi ro và không giống với tiền gửi tiết kiệm. Hiểu rõ các rủi ro khi mua trái phiếu qua ngân hàng sẽ giúp nhà đầu tư đánh giá đúng cơ hội, lựa chọn sản phẩm phù hợp và bảo vệ nguồn vốn hiệu quả hơn.

1. 4 Rủi ro khi mua trái phiếu qua ngân hàng

Mua trái phiếu qua ngân hàng không đồng nghĩa với việc loại bỏ hoàn toàn rủi ro. Nhà đầu tư cần nắm rõ các rủi ro về tín dụng, thanh khoản, lãi suất và những yếu tố liên quan để đánh giá đúng mức độ an toàn trước khi quyết định đầu tư.

1.1. Rủi ro tín dụng – Doanh nghiệp mất khả năng thanh toán

Khái niệm: Rủi ro tín dụng (Credit Risk), hay rủi ro vỡ nợ, là khả năng tổ chức phát hành trái phiếu không thể thanh toán đầy đủ tiền lãi hoặc hoàn trả gốc cho nhà đầu tư khi đến hạn. Đây là một trong những rủi ro quan trọng nhất khi đầu tư trái phiếu. Ngoại trừ một số loại trái phiếu có mức độ an toàn cao như trái phiếu Chính phủ, hầu hết các trái phiếu đều tồn tại rủi ro tín dụng ở những mức độ khác nhau.

Cách đánh giá rủi ro tín dụng: Rủi ro tín dụng thường được đánh giá thông qua xếp hạng tín nhiệm, dựa trên tình hình tài chính, khả năng trả nợ và triển vọng hoạt động của tổ chức phát hành.

• Trái phiếu có xếp hạng đầu tư (Investment Grade): Mức độ an toàn cao hơn, khả năng vỡ nợ thấp hơn.
• Trái phiếu lợi suất cao (High-Yield/Speculative Grade): Rủi ro cao hơn nhưng thường có lãi suất hấp dẫn hơn để bù đắp cho nhà đầu tư.

Lưu ý khi đầu tư tại Việt Nam

• Đánh giá uy tín và năng lực tài chính của tổ chức phát hành: Nếu tổ chức phát hành gặp khó khăn tài chính hoặc mất khả năng thanh toán, việc chi trả lãi và gốc trái phiếu có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, nhà đầu tư cần đánh giá uy tín và năng lực tài chính của tổ chức phát hành trước khi đầu tư.
• Không nên chỉ dựa vào xếp hạng tín nhiệm: Hệ thống xếp hạng tín nhiệm tại Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn phát triển và số lượng doanh nghiệp được xếp hạng còn hạn chế. Do đó, nhà đầu tư không nên chỉ dựa vào xếp hạng tín nhiệm mà cần kết hợp xem xét báo cáo tài chính và tình hình hoạt động của tổ chức phát hành.

1.2. Rủi ro thanh khoản

Khái niệm: Rủi ro thanh khoản là khả năng nhà đầu tư gặp khó khăn khi muốn bán trái phiếu trước ngày đáo hạn do không tìm được người mua hoặc phải chấp nhận mức giá thấp hơn kỳ vọng.

Các yếu tố ảnh hưởng đến thanh khoản: Mức độ thanh khoản của trái phiếu phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tổ chức phát hành, khối lượng giao dịch và điều kiện thị trường. Những trái phiếu ít được giao dịch thường khó bán lại hơn.

Tác động đến nhà đầu tư: Trong giai đoạn thị trường biến động mạnh, đặc biệt khi lãi suất tăng, nhu cầu mua trái phiếu có thể giảm, khiến việc chuyển nhượng trở nên khó khăn hơn. Khi đó, nhà đầu tư có thể phải giữ trái phiếu đến ngày đáo hạn hoặc chấp nhận bán với mức giá thấp hơn giá trị ban đầu. Vì vậy, khi đầu tư trái phiếu, cần cân nhắc cả lợi suất và khả năng thanh khoản.

1.3. Rủi ro lãi suất

Khái niệm: Rủi ro lãi suất là khả năng giá trị của trái phiếu bị ảnh hưởng khi lãi suất trên thị trường thay đổi. Khi lãi suất biến động, giá trái phiếu đang nắm giữ có thể tăng hoặc giảm.

Mối quan hệ giữa lãi suất và giá trái phiếu: Giá trái phiếu và lãi suất có mối quan hệ ngược chiều: khi lãi suất tăng, giá trái phiếu thường giảm; ngược lại, khi lãi suất giảm, giá trái phiếu có xu hướng tăng. Rủi ro này thường cao hơn đối với trái phiếu có kỳ hạn dài vì chịu tác động của biến động lãi suất trong thời gian dài hơn.

Duration – Chỉ số đo mức độ nhạy cảm của giá trái phiếu: Duration (thời lượng trái phiếu) là chỉ số đo mức độ nhạy cảm của giá trái phiếu trước sự thay đổi của lãi suất. Duration càng cao thì giá trái phiếu biến động càng mạnh khi lãi suất thay đổi.

1.4. Các rủi ro khác khi đầu tư trái phiếu

Ngoài các rủi ro chính, nhà đầu tư cũng cần cân nhắc một số yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến hiệu quả đầu tư:

• Rủi ro cơ hội (Opportunity Risk): Xảy ra khi nguồn vốn bị cố định trong trái phiếu, khiến nhà đầu tư bỏ lỡ các cơ hội đầu tư khác có khả năng sinh lời cao hơn. Rủi ro này thường lớn hơn đối với các trái phiếu có kỳ hạn dài.
• Rủi ro từ biến động kinh tế: Khi nền kinh tế gặp bất ổn, nhà đầu tư có thể ưu tiên các tài sản an toàn hơn, làm giảm nhu cầu đối với trái phiếu rủi ro cao và gây ảnh hưởng đến giá trái phiếu trên thị trường.
• Rủi ro thông tin và tính minh bạch: Việc thiếu thông tin đầy đủ về tình hình tài chính, mục đích sử dụng vốn hoặc chất lượng tài sản bảo đảm của tổ chức phát hành có thể khiến nhà đầu tư khó đánh giá chính xác mức độ rủi ro.
• Rủi ro pháp lý: Một số điều khoản, cam kết hoặc tài sản bảo đảm liên quan đến trái phiếu có thể gặp vướng mắc về mặt pháp lý, ảnh hưởng đến khả năng thu hồi vốn và quyền lợi của trái chủ nếu tổ chức phát hành gặp khó khăn trong việc thực hiện nghĩa vụ thanh toán.
• Rủi ro từ “trái phiếu 3 không”: Tại Việt Nam, một bộ phận trái phiếu doanh nghiệp được phát hành với đặc điểm “3 không” – không có tài sản bảo đảm, không được xếp hạng tín nhiệm, không có đơn vị bảo lãnh phát hành. Đây là những trái phiếu có mức độ rủi ro rất cao. Năm 2025, chỉ 20,9% giá trị phát hành có tài sản bảo đảm, đồng nghĩa gần 80% không có tài sản bảo đảm, dù đã cải thiện so với 2021 (khoảng 72,4%). Con số này cho thấy mức độ rủi ro vẫn đáng lo ngại, nhà đầu tư cần thận trọng và yêu cầu đầy đủ thông tin trước khi quyết định đầu tư.

2. Vai trò của ngân hàng – Nhà đầu tư vẫn phải tự chịu rủi ro

Theo chuyên gia tài chính Nguyễn Trí Hiếu, tại Việt Nam, ngân hàng có thể tham gia vào quá trình phát hành và phân phối trái phiếu doanh nghiệp, đồng thời thực hiện nhiều vai trò khác nhau trong thị trường vốn.

Tuy nhiên, nhà đầu tư cần phân biệt rõ hai hình thức bảo lãnh:

• Bảo lãnh thanh toán: Ngân hàng cam kết thực hiện nghĩa vụ trả nợ thay cho tổ chức phát hành nếu xảy ra tình trạng mất khả năng thanh toán. Đây là hình thức bảo vệ trực tiếp cho nhà đầu tư nhưng không phổ biến.
• Bảo lãnh phát hành: Ngân hàng chỉ cam kết hỗ trợ phân phối hoặc mua phần trái phiếu chưa được phát hành hết, không đồng nghĩa với việc ngân hàng đảm bảo khả năng trả nợ của doanh nghiệp phát hành.

Vì vậy, việc có ngân hàng tham gia phát hành không đồng nghĩa trái phiếu hoàn toàn an toàn. Nhà đầu tư vẫn cần đánh giá năng lực tài chính, uy tín của tổ chức phát hành và các điều khoản trái phiếu trước khi đầu tư.

3. Những điều nhà đầu tư mới cần làm khi đầu tư trái phiếu qua ngân hàng

Trước khi quyết định mua trái phiếu:

• Nắm rõ thông tin và điều khoản trái phiếu: Đọc kỹ các nội dung quan trọng như lãi suất, thời hạn, phương thức trả lãi, điều kiện mua lại trước hạn và tài sản bảo đảm (nếu có).
• Đánh giá tổ chức phát hành: Tìm hiểu về tình hình tài chính, khả năng trả nợ, báo cáo tài chính, uy tín và mức độ tín nhiệm của đơn vị phát hành.
• Kiểm tra hình thức bảo lãnh: Cần xác định rõ ngân hàng tham gia với vai trò gì: bảo lãnh thanh toán hay chỉ bảo lãnh phát hành, vì hai hình thức này có mức độ bảo vệ khác nhau.
• Cân nhắc khả năng sử dụng vốn: Không nên dùng toàn bộ tiền nhàn rỗi cho trái phiếu dài hạn, đặc biệt nếu có khả năng cần tiền trong ngắn hạn.
• Tham khảo nhiều nguồn thông tin: Không nên chỉ dựa vào tư vấn của bên bán; nên chủ động tìm hiểu hoặc tham khảo ý kiến từ các nguồn độc lập.

Những điều nên tránh:

• Không xem trái phiếu như tiền gửi tiết kiệm: Trái phiếu có rủi ro cao hơn và không thuộc phạm vi bảo hiểm tiền gửi.
• Không đầu tư khi chưa hiểu sản phẩm: Cần hiểu rõ lợi nhuận đi kèm với mức độ rủi ro trước khi quyết định.
• Không tập trung toàn bộ vốn vào một loại trái phiếu: Nên phân bổ vốn vào nhiều kênh khác nhau để giảm rủi ro.
• Cẩn trọng với mức lợi suất quá cao: Lãi suất hấp dẫn thường đi kèm với khả năng rủi ro lớn hơn.

Trái phiếu qua ngân hàng có thể mang lại mức lợi nhuận hấp dẫn, nhưng vẫn đi kèm những rủi ro nhất định về tín dụng, thanh khoản, lãi suất và các yếu tố thị trường. Vì vậy, trước khi đầu tư, nhà đầu tư cần tìm hiểu kỹ sản phẩm, tổ chức phát hành và các điều khoản liên quan, nắm rõ rủi ro khi mua trái phiếu qua ngân hàng từ đó đưa ra quyết định phù hợp.

Để được tư vấn thêm về các giải pháp đầu tư và giải đáp thắc mắc, hãy liên hệ ACBS qua Hotline 028 7303 7979 hoặc Fanpage Chứng khoán ACB – ACBS. Đội ngũ chuyên viên ACBS sẵn sàng hỗ trợ cung cấp thông tin chi tiết, giúp bạn lựa chọn phương án đầu tư phù hợp với mục tiêu tài chính.